Rahim iç tabakasına benzer dokunun rahim dışında yerleşmesi sonucu oluşan endometriozis için ağrı yönetimi, hormonal tedavi ve laparoskopik eksizyonu kapsayan bütüncül yaklaşım.
Ne için yapılır
- Şiddetli adet ağrısı (dismenore), kronik pelvik ağrı veya cinsel ilişki sırasında ağrı (disparoni)
- Endometriozise bağlı bağırsak veya idrar yolu yakınmaları (ağrılı dışkılama, idrar yapma)
- İnfertilite veya tekrarlayan gebelik kaybında saptanan endometriozis
- Ultrason / MR ile gösterilen endometrioma (çikolata kisti)
- Derin infiltratif endometriozis (DIE) — bağırsak, mesane, üreter tutulumu
- Hormonal tedaviye yanıt vermeyen veya yan etki nedeniyle sürdürülemeyen olgular
- Adolesanda şiddetli, okul/iş yaşamını etkileyen adet ağrıları
Hazırlık
- Ayrıntılı öykü, ağrı haritalaması ve pelvik muayene
- Pelvik (özellikle transvajinal) ultrason; gerekirse derin infiltratif odaklar için pelvik MR
- Üreme planlarının netleştirilmesi (kısa ve uzun vadeli gebelik isteği)
- Tedavi seçeneklerinin (ağrı kesiciler, doğum kontrol hapları, dienogest, GnRH analogları, levonorgestrelli rahim içi araç, cerrahi) bilgilendirilmiş onam ile birlikte planlanması
- Cerrahi planlanıyorsa rutin tetkikler, anestezi değerlendirmesi ve gerekirse multidisipliner konsültasyon (üroloji, genel cerrahi)
İşlem nasıl yapılır
- İlk basamakta ağrı için NSAİİ (ağrı kesiciler) ve hormonal tedaviler (kombine veya progestin içeren oral kontraseptifler, dienogest) hekim önerisiyle başlatılabilir
- GnRH analogları belirli sürelerde, gerekirse 'add-back' tedaviyle birlikte kullanılır
- Levonorgestrelli rahim içi araç adet ağrısı ve kanamasını azaltmak için seçenektir
- Endometrioma ve derin infiltratif odaklarda laparoskopik eksizyon (yakma yerine çıkarma) tercih edilir; uygun olgularda robotik cerrahi de seçenek olabilir
- Bağırsak, mesane veya üreter tutulumunda multidisipliner ekiple (üroloji, genel cerrahi) eş zamanlı cerrahi planlanır
- İnfertilite eşlik ediyorsa cerrahi sonrası veya yerine yardımcı üreme tedavileri (IVF) gündeme gelebilir
İşlem sonrası
- Tedavi yanıtı düzenli aralıklarla ağrı skorları ve görüntüleme ile değerlendirilir
- Hormonal tedavi yan etkileri ve uyumun gözden geçirilmesi
- Cerrahi sonrası genellikle 2-6 hafta içinde günlük yaşama dönüş; ağrı kesici ve hormonal idame tedavisi planlanabilir
- Hastalık tekrar etme eğiliminde olduğundan uzun dönem izlem ve gerekirse koruyucu hormonal tedavi
- Gebelik planlayan hastalarda zamanlama ve fertilite değerlendirmesinin paralel yürütülmesi
Riskler
- Hormonal tedavilere bağlı yan etkiler (ara kanama, kilo değişimi, ruh hali değişiklikleri, kemik yoğunluğunda azalma — uzun süreli GnRH analoğunda)
- Cerrahi sırasında bağırsak, üreter, mesane gibi komşu organ yaralanması — nadir
- Endometrioma cerrahisinde over rezervinde azalma riski
- Tedaviye rağmen ağrı veya endometriozisin yeniden ortaya çıkması (rekürrens)
- İnfertilite ve gebelik kaybı riskinin tedaviye rağmen tamamen ortadan kalkmaması
Sıkça Sorulanlar
Endometriozis kesin tedavi edilebilir mi?
Endometriozis kronik ve tekrarlama eğilimi olan bir hastalıktır; 'kesin tedavi' vaadi gerçekçi değildir. Amaç ağrının kontrol altına alınması, fertilitenin korunması ve yaşam kalitesinin artırılmasıdır.
İlaç tedavisi mi cerrahi mi tercih edilmeli?
Karar; yakınmaların şiddetine, hastalığın yaygınlığına, gebelik isteğine ve ilaç tedavisine yanıta göre verilir. Pek çok hastada medikal ve cerrahi tedavi birlikte, dönemsel olarak kullanılır.
Gebelik endometriozisi geçirir mi?
Gebelik döneminde hormonal değişikliklere bağlı yakınmalar geçici olarak azalabilir, ancak doğumdan sonra hastalık tekrar aktif olabilir. Gebelik tedavi anlamına gelmez.
Endometriozis kanser yapar mı?
Endometriozis çoğu zaman iyi huyludur. Bazı tipleriyle ilişkili belirli kanser alt türlerinde küçük bir risk artışı tariflenmiş olsa da çoğu hastada kanser gelişmez. Düzenli takip önemlidir.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Jinekolojik ultrason
Kadın Hastalıkları ve Doğum
Jinekolojik ultrason — kadın üreme organlarının görüntüleme ile değerlendirilmesi.
Laparoskopik jinekolojik cerrahi
Kadın Hastalıkları ve Doğum
Laparoskopik jinekolojik cerrahi — küçük kesilerle, kamera eşliğinde yapılan minimal invaziv kadın hastalıkları cerrahisi.
İnfertilite değerlendirmesi
Kadın Hastalıkları ve Doğum
İnfertilite değerlendirmesi — kısırlık nedenlerinin araştırılması ve tedavi planlamasının temelidir.
Pelvik taban rehabilitasyonu
Kadın Hastalıkları ve Doğum
Pelvik taban rehabilitasyonu — idrar kaçırma ve sarkma için kanıta dayalı kas eğitim programıdır.
Ektopik gebelik tedavisi
Kadın Hastalıkları ve Doğum
Ektopik gebelik tedavisi — rahim dışı yerleşmiş gebelikte medikal (metotreksat) ve cerrahi (salpingostomi/salpingektomi) seçenekler.
Histerektomi
Kadın Hastalıkları ve Doğum
Histerektomi — rahmin (uterus) tıbbi nedenlerle cerrahi olarak alınması işlemi.
Histerosalpingografi
Kadın Hastalıkları ve Doğum
Histerosalpingografi (HSG) — rahim ve tüplerin radyolojik görüntüleme ile değerlendirilmesi.
Over kisti ameliyatı
Kadın Hastalıkları ve Doğum
Over kisti ameliyatı (kistektomi) — yumurtalık kistlerinin laparoskopik veya açık yöntemle çıkarılması.