Trafik kazası, düşme veya darp sonrası gelişen yaralanmalarda hava yolu, solunum, dolaşım ve nörolojik durumun sırasıyla değerlendirilip stabilize edildiği acil müdahale yaklaşımı.
Ne için yapılır
- Trafik kazası sonrası çoklu yaralanma şüphesi
- Yüksekten düşme veya iş kazasına bağlı yaralanmalar
- Künt veya delici travma (darp, kesici alet, ateşli silah)
- Spor veya günlük aktivite sırasında ciddi yaralanma
- Politravma şüphesi olan bilinci kapalı hastalar
- Yanık, elektrik çarpması veya patlama yaralanmaları
Hazırlık
- Kaza yerinde 112 çağrılır; hasta hareket ettirilmeden ilk değerlendirme yapılır
- Boyun stabilizasyonu sağlanır; yaralı uygun şekilde nakledilir
- Mevcutsa olay bilgisi (saat, mekanizma, yükseklik, hız) hekime aktarılır
- Kanama varsa temiz bezle bası uygulanır, yara üzerine müdahale edilmez
İşlem nasıl yapılır
- ABCDE algoritmasıyla sırasıyla hava yolu (A), solunum (B), dolaşım (C), nörolojik durum (D) ve tüm vücut muayenesi (E) yapılır
- Hava yolu açılığı sağlanır, gerekirse oksijen veya entübasyon uygulanır
- Damar yolu açılır, kanama kontrolü ve sıvı resüsitasyonu başlatılır
- Tetkik (kan, kan grubu, görüntüleme — direkt grafi, USG-FAST, BT) hızla istenir
- Cerrahi gereken durumlarda ilgili branş (genel cerrahi, ortopedi, beyin cerrahisi) konsulte edilir
- Stabilize edilen hasta yoğun bakım veya servis takibine alınır
İşlem sonrası
- Yatış süresi yaralanmanın ciddiyetine göre değişir (1 gün - haftalar)
- Cerrahi sonrası fizik tedavi ve rehabilitasyon programı düzenlenir
- Belirli aralıklarla görüntüleme ve klinik kontrol yapılır
- Psikolojik destek (travma sonrası stres) gerekebilir
- Taburculuk sonrası polikliniklerde uzun süreli izlem
Riskler
- Gizli iç kanama veya organ yaralanması nadiren atlanabilir
- Şok, çoklu organ yetmezliği veya enfeksiyon (yatış uzadıkça)
- Cerrahi gerektiren durumlarda anestezi ve operasyon riskleri
- Boyun-omurga yaralanmalarında nörolojik kayıp ihtimali
- Yatak yarası, tromboemboli gibi uzun yatışa bağlı komplikasyonlar
Sıkça Sorulanlar
Kaza yerinde yaralıyı hareket ettirmeli miyim?
Yangın, patlama gibi yaşam tehdidi yoksa hareket ettirmemek gerekir. Boyun ve omurga yaralanması olabilir; 112 ekibinin gelmesi beklenmelidir.
ABCDE algoritması nedir?
Travmada sıralı değerlendirme yöntemidir. A: Hava yolu, B: Solunum, C: Dolaşım, D: Nörolojik durum, E: Tüm vücut muayenesi. Yaşamı en çok tehdit eden sorun önce çözülür.
Bilinci açık olan yaralı tehlikede değil midir?
Bilinç açık olsa bile gizli iç kanama, organ yaralanması veya gecikmiş şok gelişebilir. Mutlaka tıbbi değerlendirme gerekir.
Kaç saat içinde hastaneye ulaşmak gerekir?
Travma bakımında ilk 1 saatlik dilim 'altın saat' olarak adlandırılır; bu süre içinde uygun müdahale yaşam kurtarır.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Entübasyon ve hava yolu yönetimi
Acil Sağlık Hizmetleri
Entübasyon ve hava yolu yönetimi — solunum yetmezliğinde hızlı seri entübasyon ile güvenli hava yolu sağlama.
Kırık/çıkık ilk müdahale
Acil Sağlık Hizmetleri
Kırık ve çıkık ilk müdahale — ekstremite yaralanmalarında stabilizasyon ve acil bakım uygulaması.
Yara bakımı ve sütür
Acil Sağlık Hizmetleri
Yara bakımı ve sütür — kesi, yırtık ve travmatik yaraların temizlenip dikilmesi işlemi.
Yanık tedavisi
Acil Sağlık Hizmetleri
Yanık tedavisi — derece, yüzey alanı ve sıvı resüsitasyonu temelli acil yaklaşım.
Zehirlenme tedavisi
Acil Sağlık Hizmetleri
Zehirlenme tedavisi — toksik madde maruziyetinde acil değerlendirme ve detoksifikasyon.
Alerjik reaksiyon/anafilaksi tedavisi
Acil Sağlık Hizmetleri
Anafilaksi tedavisi — kas içi epinefrin ile hayat kurtaran acil müdahale.
Akut astım atağı tedavisi
Acil Sağlık Hizmetleri
Akut astım atağı tedavisi — solunum yolu daralmasının acilen geri döndürülmesi.
Yoğun bakım hizmeti
Acil Sağlık Hizmetleri
Yoğun bakım hizmeti (ICU) — kritik hasta için 24 saat ileri organ destek tedavisi.