Termal, kimyasal veya elektriksel yanıklarda derece ve yüzey alanı değerlendirilerek soğutma, pansuman, sıvı tedavisi ve enfeksiyon kontrolünü kapsayan acil tedavi süreci.
Ne için yapılır
- Birinci derece yanık (sadece üst deri tabakası, kızarıklık ve ağrı)
- İkinci derece yüzeyel/derin yanık (bül, sulanan yara, şiddetli ağrı)
- Üçüncü derece yanık (tüm deri kalınlığı, beyaz/kömürleşmiş, ağrısız görünüm)
- Vücut yüzey alanının %10'undan fazlasını kapsayan yanıklar
- Yüz, el, ayak, genital bölge ve eklem üzeri yanıklar
- Elektrik veya kimyasal yanıklar
- İnhalasyon yaralanması şüphesi (yangın dumanı maruziyeti)
Hazırlık
- Yanık alanı 20 dakika boyunca akan ılık su ile soğutulur (buz uygulanmaz)
- Yanık üzerindeki giysi ve takılar deriye yapışmadıysa çıkarılır
- Kimyasal yanıkta etken madde bol su ile yıkanır (asit/baz nötralizasyonu yapılmaz)
- Hasta acile getirilmeden önce temiz örtü ile kapatılır
İşlem nasıl yapılır
- Yanığın derecesi ve yüzey alanı '9'lar kuralı' ile hesaplanır (erişkinde baş %9, her kol %9, gövde ön %18, gövde arka %18, her bacak %18, perine %1)
- İkinci ve üçüncü derece yanıklarda Parkland formülüne göre sıvı resüsitasyonu uygulanır (4 mL × kilo × yanık yüzdesi, ilk 24 saat; ilk yarısı 8 saatte)
- Yara temizlenir, ölü doku ayıklanır (debridman), gümüş içeren antibakteriyel pansuman uygulanır
- Tetanoz aşı durumu sorgulanır, gerekirse uygulanır
- Ağrı kontrolü için intravenöz analjezik verilir
- Solunum yolu yanığı şüphesinde entübasyon ve oksijen tedavisi başlatılır
İşlem sonrası
- Birinci derece yanık genelde 5-7 günde iyileşir; ikinci derece 2-3 hafta sürebilir
- İkinci derece derin ve üçüncü derece yanıklar yanık merkezi ya da plastik cerrahiye yönlendirilir
- Pansuman 1-3 günde bir değiştirilir, enfeksiyon belirtileri (ateş, kızarıklık, kötü koku) izlenir
- İyileşen yanıkta güneşten korunma ve nemlendirici uygulanır
- Kontraktür ve hipertrofik skar gelişebilen alanlar için fizyoterapi planlanır
Riskler
- Hipovolemik şok (geniş yanıklarda sıvı kaybına bağlı)
- Yara enfeksiyonu, sepsis
- Skar dokusu, kontraktür ve eklem hareket kısıtlılığı
- Solunum yetmezliği (inhalasyon yaralanması)
- Kompartman sendromu (çevresel derin yanıklarda)
Sıkça Sorulanlar
Yanığın üstüne diş macunu, yoğurt veya tereyağı sürmek doğru mu?
Hayır. Bu uygulamalar yarayı kirletir, ısının dağılmasını engeller ve enfeksiyon riskini artırır. Sadece akan ılık su ile soğutma önerilir.
Bül oluşmuş yanıkta kabarcıkları patlatmalı mıyım?
Hayır, bül kendi kendine açılmamalıdır. Bül altındaki sıvı doğal bir koruma sağlar. Açılması gerekiyorsa bunu sağlık personeli steril koşulda yapar.
Hangi yanıklarda mutlaka acile başvurmak gerekir?
%10'dan büyük, yüz/el/ayak/genital bölge, eklem üzeri, derin yanıklar, elektrik veya kimyasal yanıklar ve duman solunmuşsa acile başvurulmalıdır.
Yanık iyileştikten sonra renk farkı kalır mı?
İkinci ve üçüncü derece yanıklarda haftalar-aylar boyunca renk farkı görülebilir. Güneşten korunma ile bu izin azaltılması mümkündür.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Yara bakımı ve sütür
Acil Sağlık Hizmetleri
Yara bakımı ve sütür — kesi, yırtık ve travmatik yaraların temizlenip dikilmesi işlemi.
Yanık rekonstrüksiyonu
Cerrahi Poliklinik (Plastik)
Yanık rekonstrüksiyonu — iyileşmiş yanık skarı, kontraktür ve fonksiyon kaybının cerrahi düzeltimi.
Kardiyopulmoner resüsitasyon
Acil Sağlık Hizmetleri
Kardiyopulmoner resüsitasyon (CPR) — kalp durması sonrası dolaşım ve solunumu yeniden başlatma uygulaması.
Yara bakımı ve debridman
Cerrahi Poliklinik Hizmetleri
Yara bakımı ve debridman — kronik ve akut yaralarda ölü dokunun temizlenmesi ve iyileşmenin desteklenmesi.
Travma bakımı
Acil Sağlık Hizmetleri
Travma bakımı — çoklu yaralanmalarda ABCDE algoritması ile sistematik müdahale süreci.
Zehirlenme tedavisi
Acil Sağlık Hizmetleri
Zehirlenme tedavisi — toksik madde maruziyetinde acil değerlendirme ve detoksifikasyon.
Alerjik reaksiyon/anafilaksi tedavisi
Acil Sağlık Hizmetleri
Anafilaksi tedavisi — kas içi epinefrin ile hayat kurtaran acil müdahale.
Entübasyon ve hava yolu yönetimi
Acil Sağlık Hizmetleri
Entübasyon ve hava yolu yönetimi — solunum yetmezliğinde hızlı seri entübasyon ile güvenli hava yolu sağlama.