Boğaz, kulak, burun, yemek borusu, mide-bağırsak veya cilt altında sıkışan yabancı cismin uygun yöntemle çıkarılması. Acil ve elektif olarak yapılabilir.
Ne için yapılır
- Hava yolu tıkanıklığı yapan yabancı cisim (sıklıkla çocuklarda)
- Yemek borusunda takılan gıda parçası, jeton, pil veya mıknatıs
- Mide-bağırsakta sivri, uzun veya pil gibi tehlikeli cisimler
- Kulak, burun veya boğazda sıkışan cisim
- Cilt veya yumuşak dokuda batık yabancı cisim (cam, metal, ağaç parçası)
- Göz veya kornea üzerinde yüzeyel yabancı cisim
Hazırlık
- Olay öyküsü ve cismin türü ayrıntılı alınır
- Hayati bulgular ve hava yolu öncelikle değerlendirilir
- Lokalizasyon için fizik muayene + uygun görüntüleme (X-ray, endoskopi öncesi BT)
- Endoskopi planlanıyorsa damar yolu, monitörizasyon ve sedasyon hazırlığı yapılır
İşlem nasıl yapılır
- Tam hava yolu tıkanmasında bilinçli erişkin/çocukta Heimlich manevrası; bebeklerde 5 sırt vuruşu ve 5 göğüs basısı uygulanır
- Yemek borusu/mide cisimleri için üst gastrointestinal endoskopi ile çıkarma yapılır (özellikle düğme pil derhal alınmalıdır)
- Kulak ve burunda küçük cisimler uygun pens, kanca veya yıkama ile çıkarılır
- Cilt ve yumuşak dokudaki cisimler lokal anestezi ile küçük insizyon ve eksplorasyon yapılarak alınır
- Gözdeki yüzeyel cisimler topikal anestezi sonrası pamuklu çubuk veya iğne ucu ile uzaklaştırılır
- Çıkarılan cisim incelenir, gerekirse tetanoz ve antibiyotik proflaksisi planlanır
İşlem sonrası
- İşlem sonrası 1-2 saat gözlem; semptomların tekrarlaması yönünden takip
- Endoskopi sonrası birkaç saat aç kalma, ardından kademeli beslenme
- Yara bakımı, dikiş varsa kontrol randevusu
- Pil veya mıknatıs vakalarında sonraki günlerde radyografik kontrol
- Çocuklarda tekrar olmaması için aile bilgilendirmesi
Riskler
- Yemek borusu veya bağırsak perforasyonu
- Pil teması ile mukozal yanık
- Kanama veya enfeksiyon
- İşlem sırasında cismin daha derine kayması
- Sedasyon ile ilişkili istenmeyen etkiler
Sıkça Sorulanlar
Çocuğum bir cismi yuttu, hemen ne yapmalıyım?
Çocuk nefes alabiliyor ve konuşabiliyorsa boğazını sıkıştırmaya çalışmayın; en yakın acil servise başvurun. Tam tıkanma varsa çocukta Heimlich, bebekte 5 sırt vuruşu + 5 göğüs basısı uygulayın ve 112'yi arayın.
Düğme pil yutulursa neden acildir?
Düğme piller yemek borusunda saatler içinde ciddi yanık ve perforasyona yol açabilir; hemen endoskopi gerekir.
Burun veya kulağa sıkışan cismi evde çıkarmaya çalışmalı mıyım?
Önerilmez. Cisim daha derine itilebilir veya doku zarar görebilir. Hekim tarafından uygun aletle çıkarılmalıdır.
Cilde batan cam veya metal mutlaka çıkarılmalı mı?
Çoğunlukla evet. Yerinin, derinliğinin ve damar/sinir komşuluğunun değerlendirilmesi gerekir; bazı küçük inert parçalar uzman kararıyla bırakılabilir.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Kardiyopulmoner resüsitasyon
Acil Sağlık Hizmetleri
Kardiyopulmoner resüsitasyon (CPR) — kalp durması sonrası dolaşım ve solunumu yeniden başlatma uygulaması.
Kırık/çıkık ilk müdahale
Acil Sağlık Hizmetleri
Kırık ve çıkık ilk müdahale — ekstremite yaralanmalarında stabilizasyon ve acil bakım uygulaması.
İnme acil müdahale
Acil Sağlık Hizmetleri
İnme (felç) acil müdahale — FAST değerlendirme, IV tPA ve trombektomi ile zaman kritik tedavi.
Göğüs tüpü takılması
Acil Sağlık Hizmetleri
Göğüs tüpü (tüp torakostomi) — pnömotoraks ve hemotoraksta plevral boşluğun drenajı.
Mide yıkama
Acil Sağlık Hizmetleri
Mide yıkama (gastrik lavaj) — seçilmiş zehirlenmelerde ilk 1 saat içinde mide içeriğinin boşaltılması.
Ambulans hizmeti
Acil Sağlık Hizmetleri
Ambulans hizmeti (112) — acil sağlık olaylarında ücretsiz hasta nakli ve müdahale.
Acil muayene ve triaj
Acil Sağlık Hizmetleri
Acil muayene ve triaj — başvuruda hayati önceliklendirme ve hızlı tıbbi değerlendirme süreci.
Travma bakımı
Acil Sağlık Hizmetleri
Travma bakımı — çoklu yaralanmalarda ABCDE algoritması ile sistematik müdahale süreci.