Böbrek üstü bezlerinden köken alan hormon fazlalığı veya yetmezliklerinin laboratuvar testleri ve ileri görüntüleme ile araştırıldığı endokrinolojik tanı süreci.
Ne için yapılır
- Açıklanamayan kilo alımı, ay yüzü görünümü, mor çatlaklar (Cushing sendromu şüphesi)
- Halsizlik, kilo kaybı, ciltte koyulaşma, düşük tansiyon (Addison hastalığı şüphesi)
- Yüksek tansiyon ataklarıyla birlikte çarpıntı, terleme, baş ağrısı (feokromasitoma şüphesi)
- Tedaviye dirençli hipertansiyon, düşük potasyum (primer hiperaldosteronizm şüphesi)
- Görüntülemede rastlantısal olarak saptanan adrenal kitle (insidentaloma)
- Genç yaşta hipertansiyon ya da ailede adrenal hastalık öyküsü
- Cinsel gelişim bozuklukları, erken puberte
Hazırlık
- Sabah aç olarak gelinmesi ve bazal kortizol için belirli saatte kan alınması gerekir
- Glukokortikoid, östrojen, antihipertansif gibi ilaçlar hekim önerisiyle düzenlenir
- İdrar testleri için 24 saatlik idrar toplama kabı önceden teslim alınır
- Yoğun stres, sigara, kafein test öncesi sınırlandırılır
- Daha önce yapılmış görüntüleme ve testler hekime iletilir
İşlem nasıl yapılır
- Detaylı öykü ve fizik muayene; tansiyon, nabız, vücut bileşimi değerlendirilir
- Bazal kortizol, ACTH, DHEA-S, aldosteron, renin, plazma metanefrin/normetanefrin ölçümleri yapılır
- Cushing şüphesinde 1 mg gece deksametazon supresyon testi, geç gece tükürük kortizolü ve 24 saatlik idrar serbest kortizolü istenir
- Addison şüphesinde ACTH stimülasyon (Synacthen) testi planlanır
- Görüntüleme olarak kontrastlı bilgisayarlı tomografi (BT) veya MR ile adrenal bezler incelenir
- Gerekli vakalarda örneğin venöz örnekleme veya nükleer tıp incelemeleri ileri merkezde planlanır
İşlem sonrası
- Hormon fazlalığı saptananlarda tedavi sonrası 3-6 aylık kontroller
- Adrenal yetmezlikte glukokortikoid ve gerekirse mineralokortikoid replasmanı düzenli izlenir
- İnsidentaloma takibinde ilk yıl görüntüleme ve hormon testleri tekrarlanır
- Cerrahi sonrası hastalarda hormonal eksiklik veya nüks açısından uzun süreli izlem
- Hipertansiyon veya elektrolit bozukluğu olan hastalarda ek branş işbirliği
Riskler
- Kontrastlı görüntülemelerde alerjik reaksiyon ve böbrek fonksiyonu üzerine etki
- Adrenal yetmezlikte test sırasında hipotansiyon veya halsizlik
- Feokromasitoma şüphesinde tetkikler sırasında kan basıncı dalgalanması
- Yanlış pozitif test sonuçları nedeniyle gereksiz ileri inceleme
- Cerrahi gerektiğinde adrenal cerrahisine ait genel ameliyat riskleri
Sıkça Sorulanlar
Adrenal kitle bulundu, mutlaka kanser midir?
Hayır. Rastlantısal saptanan adrenal kitlelerin büyük çoğunluğu iyi huylu adenomlardır. Boyut, görüntüleme özellikleri ve hormonal aktivite değerlendirilerek kanser riski belirlenir.
24 saatlik idrar toplama nasıl yapılır?
Sabah ilk idrar atılır, sonraki 24 saatte tüm idrar verilen kaba toplanır ve son gün ilk saatte alınan idrarla tamamlanır. Süreç boyunca kap soğukta saklanır.
Cushing sendromunun tedavisi nedir?
Nedene göre değişir. Kortikosteroid ilaca bağlıysa doz azaltılır; adrenal veya hipofiz tümörü kaynaklıysa cerrahi, ilaç tedavisi veya radyoterapi gibi seçenekler değerlendirilir.
Addison hastalığı yaşam boyu sürer mi?
Çoğunlukla evet. Hormon replasman tedavisi ömür boyu sürdürülür ve özellikle stres, enfeksiyon, ameliyat gibi durumlarda doz ayarı yapılır.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Böbrek hastalıkları değerlendirmesi
Dahili Poliklinik Hizmetleri
Böbrek hastalıkları değerlendirmesi — kreatinin, eGFR ve idrar tahliliyle erken tanı odaklı tarama ve izlem.
Genel dahiliye muayenesi
Dahili Poliklinik Hizmetleri
Genel dahiliye muayenesi — yetişkinlerde sistemik hastalıkların tanı, takip ve yönlendirmesi.
Anemi tanı ve tedavisi
Dahili Poliklinik Hizmetleri
Anemi tanı ve tedavisi — kansızlık nedenlerinin araştırılması ve uygun tedavinin planlanması.
Astım ve alerji değerlendirmesi
Dahili Poliklinik Hizmetleri
Astım ve alerji değerlendirmesi — tetikleyicilerin saptanması, solunum testi ve tedavi planlaması.
Ateşli hastalıklar değerlendirmesi
Dahili Poliklinik Hizmetleri
Ateşli hastalıkların değerlendirilmesi — kısa süreli ve uzamış (FUO) ateş için sistematik tanı süreci.
Yatarak tedavi ve gözlem
Dahili Poliklinik Hizmetleri
Yatarak tedavi ve gözlem — yakın izlem gerektiren dahiliye hastalıklarında planlı servis yatışı ve tedavi yönetimi.
Geriatrik hasta değerlendirmesi
Dahili Poliklinik Hizmetleri
Geriatrik hasta değerlendirmesi — 65 yaş ve üzeri bireylerde fiziksel, bilişsel ve sosyal sağlığın bütüncül incelenmesi.
Üst GIS endoskopisi
Dahili Poliklinik (Gastroenteroloji)
Üst GIS endoskopisi (gastroskopi) — yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağının görüntülenmesi.