Vücut sıvılarından, fırçalama veya iğne aspirasyonu ile alınan hücrelerin lam üzerine yayılarak boyandıktan sonra mikroskopta incelendiği, hızlı ve düşük invazif tanı yöntemidir.
Ne için yapılır
- Servikal smear (Pap testi) ile rahim ağzı kanseri ve öncül lezyon taraması
- Plevral, periton, perikard sıvılarında malign hücre araştırılması
- İdrar sitolojisi ile mesane tümörü taraması ve takibi
- Tükürük bezi, tiroid, lenf nodu lezyonlarında ön tanı
- Bronşiyal lavaj ve fırçalama ile akciğer lezyonu değerlendirmesi
- Beyin omurilik sıvısında (BOS) malign hücre veya enfeksiyon araştırılması
Hazırlık
- Pap smear için: işlem öncesi 24 saat duş, vajinal ürün ve cinsel ilişkiden kaçınılması; menstrüasyon dönemi dışında planlama
- İdrar sitolojisi için: taze idrar örneği veya 3 ardışık gün sabah orta akım idrarı toplama
- Vücut sıvılarında uygun antikoagülanlı tüplere alınma
- Bronşiyal lavajda işlem aç karnına yapılır
İşlem nasıl yapılır
- Hücre örneği fırçalama, sıvı aspirasyonu, sürüntü veya iğne ile elde edilir
- Örnek lam üzerine yayılır (geleneksel) veya sıvı bazlı sitoloji ile özel solüsyonda işlenir
- Hava ile veya alkolle (ıslak fiksasyon) fikse edilir
- Papanicolaou, May-Grünwald-Giemsa veya H&E gibi sitolojik boyalar uygulanır
- Sitopatolog hücreleri büyütme altında değerlendirir; nükleer-sitoplazmik özellikler analiz edilir
- Sonuç Bethesda veya benzeri standart raporlama sistemine göre rapor edilir
İşlem sonrası
- Pap smear sonucu tipik olarak 3-7 iş günü içinde raporlanır
- Atipik veya şüpheli sonuçlarda kolposkopi, biyopsi veya tekrar sitoloji önerilebilir
- Negatif sonuçlarda ulusal tarama programındaki rutin aralıklarla tekrar yapılır
- İdrar sitolojisinde sürveyans gerektiren vakalarda 3-6 aylık takip planlanır
- Sıvı sitolojisinde bulgular klinik tabloyla birlikte yorumlanır
Riskler
- Yetersiz hücre örneği nedeniyle örneğin tekrarlanması gerekebilir
- Yalancı negatiflik (özellikle örnekleme hatasına bağlı) — tarama sınırlılığı
- Atipik sonuçlarda anksiyete; ek invazif testlere ihtiyaç duyulabilir
- Pap smear sonrası hafif lekelenme olabilir
- İğne aspirasyonu ile alınan örneklerde yerel ağrı veya hematom (sınırlı)
Sıkça Sorulanlar
Pap smear ne sıklıkla yapılmalıdır?
Türkiye ulusal tarama programında 30-65 yaş kadınlarda 5 yılda bir HPV testi ile birlikte uygulanır. Risk durumuna göre hekiminiz farklı bir aralık önerebilir.
Sitolojik inceleme biyopsinin yerine geçer mi?
Sitoloji genellikle tarama veya ön tanı için kullanılır. Kesin tanı çoğu zaman biyopsi (histopatoloji) ile doğrulanır; bu iki yöntem birbirini tamamlar.
Sitoloji sonucu "atipik" çıkarsa ne anlama gelir?
Atipi her zaman kanser anlamına gelmez; ileri inceleme gerektiren değişiklikleri ifade eder. Hekiminiz uygun ek tetkikleri planlayacaktır.
Sıvı bazlı sitoloji ile geleneksel yöntem arasında fark var mıdır?
Sıvı bazlı sitoloji daha temiz preparat sağlar ve yetersiz örnek oranını düşürür; ek molekuler testlere de imkan tanır. Geleneksel yöntem hala yaygın kullanılır.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Tiroid fonksiyon testleri
Tıbbi Biyokimya
Tiroid fonksiyon testleri — TSH, sT3 ve sT4 ölçümü ile tiroid bezi hastalıklarının tanı ve takibi.
Histopatolojik inceleme
Tıbbi Biyokimya (Patoloji)
Histopatolojik inceleme — doku örneklerinin mikroskobik analizi ile kesin tanı koyma yöntemi.
CEA
Tıbbi Biyokimya
CEA — kolorektal ve akciğer kanserlerinde tedavi izlemi için kullanılan tümör belirteci.
Frozen biyopsi
Tıbbi Biyokimya (Patoloji)
Frozen biyopsi (intraoperatif konsültasyon) — ameliyat sırasında 10-20 dakika içinde patolojik tanı.
İmmünohistokimya
Tıbbi Biyokimya (Patoloji)
İmmünohistokimya (IHC) — antikor tabanlı boyama ile tümör tipi ve hedef belirteçlerin değerlendirilmesi.
İnce iğne aspirasyon biyopsisi
Tıbbi Biyokimya (Patoloji)
İnce iğne aspirasyon biyopsisi (İİAB) — yüzeyel kitlelerden hücre örneği alarak hızlı tanı.
Karaciğer fonksiyon testleri
Tıbbi Biyokimya
ALT, AST, ALP, GGT ve bilirubin ile karaciğer hücre hasarı ve safra yollarını değerlendiren tahliller.
Böbrek fonksiyon testleri
Tıbbi Biyokimya
Üre (BUN) ve kreatinin ile eGFR hesaplaması üzerinden böbrek süzme işlevini değerlendiren tahliller.