İdrarın renk, yoğunluk, protein, glukoz, lökosit, nitrit ve hücresel içeriğini değerlendiren temel tarama testi; idrar yolu enfeksiyonu ve böbrek hastalıkları için ilk basamaktır.
Ne için yapılır
- İdrar yolu enfeksiyonu şüphesi: yanma, sık idrara çıkma, alt karın ağrısı
- Böbrek hastalığı taraması ve takibi (proteinüri, hematüri)
- Diyabet taraması ve takibi (glukozüri, ketonüri)
- Hipertansiyon ve gebelik takibi (preeklampsi taraması)
- Operasyon öncesi rutin değerlendirme
- Karaciğer hastalığı şüphesi (bilirübin, ürobilinojen)
- İlaç toksisitesi veya rabdomiyoliz takibi
Hazırlık
- Sabah ilk idrar tercih edilir (en konsantre örnek)
- Alım öncesi genital bölge temizliği yapılır
- Orta akım idrar tekniği uygulanır: ilk akım atılır, ortadan örnek alınır
- Adet döneminde örnek alınması ertelenir veya belirtilir
- Örnek 1-2 saat içinde laboratuvara ulaştırılmalıdır
İşlem nasıl yapılır
- Hasta steril kaba orta akım idrar örneği toplar
- Fiziksel inceleme: renk, görünüm, koku ve yoğunluk değerlendirilir
- Kimyasal inceleme: dipstick (strip) ile pH, protein, glukoz, keton, kan, lökosit, nitrit, bilirübin, ürobilinojen okunur
- Mikroskobik inceleme: santrifüj edilen sediment lökosit, eritrosit, epitel hücreleri, silindir, kristal ve bakteri açısından incelenir
- Bulgular standart formda raporlanır
- Şüpheli enfeksiyonda idrar kültürü ile doğrulanması önerilir
İşlem sonrası
- Lökosit ve nitrit pozitifliği idrar yolu enfeksiyonu lehinedir; kültür ile doğrulanır
- Proteinüri saptanırsa 24 saatlik idrar veya spot protein/kreatinin oranı istenebilir
- Hematüri (kan): tekrar testle doğrulanır, gerekirse görüntüleme planlanır
- Anormal bulgular hekim tarafından klinik bağlamla birlikte yorumlanır
- Tedavi sonrası kontrol için yeni örnek alınması önerilir
Riskler
- İşlem invaziv olmadığı için fiziksel risk içermez
- Hatalı toplama tekniği yanlış pozitif/negatif sonuca yol açabilir
- Kontaminasyon (yetersiz hijyen) ile sahte enfeksiyon bulgusu olabilir
- Adet kanaması idrara karışırsa hematüri yanılgısı yaratır
Sıkça Sorulanlar
Sabah idrarı neden tercih edilir?
Gece boyunca idrar mesanede konsantre olur ve hücresel/kimyasal bulguların saptanma şansı artar.
Adet döneminde test yapılabilir mi?
Mümkünse adet bitiminde tekrarlanması önerilir; aksi halde sonuç adet kanı ile karışıp yanıltıcı olabilir.
Lökosit görülmesi mutlaka enfeksiyon mu?
Hayır. Az sayıda lökosit normal olabilir; nitrit pozitifliği ve klinik bulgu eşlik ettiğinde enfeksiyon olasılığı artar, kültür ile doğrulanır.
Sonuçlar ne kadar sürede çıkar?
Çoğu laboratuvarda 1-2 saat içinde sonuçlanır; aynı gün rapor verilebilir.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Elektrolit paneli
Tıbbi Biyokimya
Elektrolit paneli — sodyum, potasyum, kalsiyum ve magnezyum düzeylerinin kanda ölçümü.
Böbrek fonksiyon testleri
Tıbbi Biyokimya
Üre (BUN) ve kreatinin ile eGFR hesaplaması üzerinden böbrek süzme işlevini değerlendiren tahliller.
Lipid profili
Tıbbi Biyokimya
Lipid profili — total kolesterol, HDL, LDL ve trigliserit ölçümü ile kardiyovasküler risk değerlendirmesi.
İdrar kültürü
Tıbbi Biyokimya
İdrar kültürü — idrarda üreyen bakterinin tanımlanması ve antibiyotik duyarlılığının belirlenmesi.
Ürik asit
Tıbbi Biyokimya
Ürik asit testi — gut hastalığı ve böbrek taşı riski değerlendirmesinde kullanılan kan tetkiki.
Karaciğer fonksiyon testleri
Tıbbi Biyokimya
ALT, AST, ALP, GGT ve bilirubin ile karaciğer hücre hasarı ve safra yollarını değerlendiren tahliller.
Tiroid fonksiyon testleri
Tıbbi Biyokimya
Tiroid fonksiyon testleri — TSH, sT3 ve sT4 ölçümü ile tiroid bezi hastalıklarının tanı ve takibi.
Koagülasyon testleri
Tıbbi Biyokimya
Koagülasyon testleri — PT/INR ve aPTT ile kanama-pıhtılaşma sisteminin değerlendirilmesi.